Loop je tegenwoordig langs het visschap bij de Jumbo of Albert Heijn, dan zie je er ineens tussen liggen: vegan zalm, plantaardige tonijn, zelfs vegan garnalen en calamares. Wat een jaar of vijf geleden nog een nicheproduct in de vriezer van de bioshop was, staat nu gewoon naast de echte vis. Maar is die roze filet met dezelfde structuur als zalm ook echt een goed alternatief, of koop je vooral een duur stukje eiwitpoeder met kleurstof?
Ik dook in wat er nu in het schap ligt en wat onderzoek zegt over de voedingswaarde. Het antwoord is genuanceerder dan de verpakkingen je laten geloven.
Welke merken liggen er nu naast de echte vis
Het aanbod is de afgelopen twee jaar flink gegroeid. Bij Jumbo vind je in de vriezer vegan zalm, tonijn, calamares en garnalen van Vegan Zeastar, en de Foodmarkt-vestigingen verkopen ook gerookte vegan zalm van Unfished. Vivera heeft een zalmmoot die qua structuur verrassend dicht bij het origineel komt, verkrijgbaar bij onder meer Albert Heijn, Coop en Jumbo. Garden Gourmet doet mee met Vuna, een plantaardige tonijn die je in het gekoelde vleesvervangerschap vindt.
Opvallend is dat zelfs de traditionele visfabrikanten zijn ingestapt. Princes en John West, merken die je kent van de blikjes tonijn, brengen nu allebei een plantaardige variant uit die tussen de gewone vis in blik ligt. Dat zegt iets over hoe groot deze markt inmiddels is geworden.
Wat zit er eigenlijk in een plantaardige zalmfilet
De basis is meestal een combinatie van erwteneiwit of soja-eiwit, algenextract voor de kleur en smaak, en plantaardige oliën die de vette structuur van vis nabootsen. Sommige merken voegen algenolie toe, en dat is precies waar het interessant wordt: algen zijn namelijk de enige plantaardige bron die van nature omega 3-vetzuren bevat, dezelfde stof waar vis om bekend staat.
Het probleem is dat niet elk product die algenolie ook echt bevat. Fabrikanten kiezen soms voor goedkopere plantaardige oliën zonder omega 3, puur om de kostprijs laag te houden. Dat betekent dat twee vegan zalmfilets naast elkaar in het schap totaal verschillende voedingswaardes kunnen hebben, terwijl de verpakking er nagenoeg hetzelfde uitziet.
Waarom visvetzuren zo lastig na te bootsen zijn
De Consumentenbond testte tweeëntwintig visvervangers en concludeerde dat de meeste producten niet aan de unieke eigenschappen van vis komen. Bij een groot deel ontbreken de karakteristieke visvetzuren volledig, en in sommige producten zit zelfs nauwelijks eiwit, terwijl dat juist een van de redenen is waarom mensen vis eten. Van alle geteste producten kwamen er slechts vijf als redelijk alternatief uit de test, en zelfs die bevatten meestal alfalinoleenzuur in plaats van de visvetzuren uit algenolie.
Jodium is een ander punt waar visvervangers vaak op achterblijven. Vis is van nature een belangrijke jodiumbron, en dat mineraal zit zelden vanzelf in een plantaardig product tenzij de fabrikant het bewust toevoegt. Check dus niet alleen het eiwitgehalte op het etiket, maar ook of er algen of algenolie in de ingrediëntenlijst staat.
Voor wie is een visvervanger een slimme keuze
Als je vooral duurzaamheid als motivatie hebt, is de keuze snel gemaakt. Kweekvis en wildvangst hebben allebei een impact op het milieu, van voer tot overbevissing, en een plantaardig alternatief scoort daar bijna altijd beter op. Wil je vooral de voedingswaarde van vis benaderen, dan loont het om te kiezen voor een merk dat expliciet met algenolie werkt in plaats van simpelweg plantaardige olie.
Voor wie graag kookt met wisselende ingrediënten is dit ook een mooi moment om te experimenteren. Vegan tonijn werkt bijvoorbeeld verrassend goed in een pastasalade, en een plantaardige zalmfilet leent zich prima voor dezelfde bereiding als de echte vis: kort bakken in de pan met een beetje boter en citroen. Wil je meer kanten op met plantaardig koken, kijk dan ook eens naar deze vegetarische recepten voor inspiratie buiten het visschap.
Dit let je op bij je volgende boodschappentrip
Lees het etiket voordat je een vegan zalmfilet in je karretje legt. Staat algenolie in de ingrediëntenlijst, dan krijg je er ook daadwerkelijk omega 3 bij. Staat er alleen zonnebloemolie of koolzaadolie, dan koop je vooral een smaakvolle eiwitbron zonder de visvoordelen. Beide zijn een prima keuze, zolang je weet wat je in huis haalt.
Wie toch nog twijfelt: combineer een visvervanger gerust met andere omega 3-bronnen zoals lijnzaad of walnoten, en let bij twijfel over jodium op een gejodeerd zout in je keukenkastje. Wil je je keuken ook op andere vlakken verduurzamen, dan is deze gids over zero waste koken een logische volgende stap, net als de vezeltrend die nu overal opduikt als je toch bezig bent met je voedingspatroon aanscherpen.